di 23 mei 2017, 18:48 uur

Twee presidenten (en een paus) [COLUMN]

aksaray[Door Peter Edel/Istanbul] – Islamistische nouveau riche in Turkije en nieuwe Latijnse matigheid – Het nieuwe presidentieel paleis in Turkije. Dertig keer groter dan het Witte Huis; Versailles kan er vier keer in. Met in totaal 300.000 vierkante meter vestigt het ‘AK Saray’ (Witte Paleis) een record als het grootste paleis ter wereld.

Eerder was dat record in handen van Brunei, maar de sultan daar kreeg het nakijken. Ook als het om kosten gaat: het nieuwe onderkomen van de Turkse president kost de lieve som van 615 miljoen dollar. Maar dan heb je ook wat. Duizend kamers en toiletten met behang van zijde, het staat in schril contrast met de armoede in Turkije.

De ingebruikname van het presidentieel paleis viel samen met rellen in Jeruzalem, die door president Erdogan werden aangegrepen om zijn solidariteit met de Palestijnen te bevestigen. Niemand in Erdogans Partij voor Gerechtigheid en ontwikkeling (AKP) vroeg zich af hoeveel miljoenen er voor Turkse steun aan de Palestijnen waren vrijgekomen wanneer het ‘AK saray’ niet 1000, maar 500 kamers had gekregen.

Vijanden van de natie
Erdogan woont de komende jaren in een paleis waarvan de omvang zijn ambities volgt. Daar moest veel voor wijken. Niet alleen bomen, maar ook uitspraken van rechters tegen de bouw. Dat zet de reeds aangevreten rechtsstaat verder onder druk, met het risico dat buitenlandse investeerders zich afvragen of hun miljarden veilig zijn in Turkije.

Voor ‘vijanden van de natie’ als lastige rechters en critici van het bouwproject had Erdogan eerder een krachtige boodschap: ‘Niemand kan de voltooiing van dit gebouw voorkomen. Als ze machtig genoeg zijn laat ze dan maar komen om het te vernietigen.’

Franciscus
Het presidentieel paleis benadrukt hoe belangrijk de status van afmetingen en recordbedragen zijn voor Erdogan en zijn ‘new money’. De eerste buitenlandse gast van het Witte Paleis heeft aan dergelijk snobisme echter totaal geen boodschap.

Ik heb het over paus Franciscus, die Turkije eind deze maand bezoekt. In de eerste plaats overigens voor een ontmoeting met het oecumenische patriarchaat in Istanbul.

De Pontifex Maximus bekritiseert de excessen van graaikapitalisme, zoals in Turkije, en is wars van poenig gedoe. Dat hij door Vaticaanstad tuft in een stokoud Renaultje 4 en daar voor een eenvoudig onderkomen heeft gekozen, zegt veel over zijn soberheid.

Hij doet denken aan de Franciscaner monniken in Umberto Eco’s Naam van de Roos. Met de rechtse malloot Rush Limbaugh, die hem een marxist noemde, als de inquisiteur Bernardo Gui. Franciscus reageerde ontkennend op Limbaughs aantijging, maar zei zich niet beledigd te voelen, omdat hij veel marxisten ontmoette die hij als ‘goede mensen’ beschouwde.

De Kamer van architecten in Ankara begon verschillende procedures tegen de bouw van het Witte Paleis en vroeg Franciscus of hij afwezig wilde blijven bij een ceremonie die er tijdens zijn aanwezigheid zal plaatsvinden. Zover zal het waarschijnlijk niet komen, kwestie van protocol.

José Mujica
Paus Franciscus heeft een zwak voor de slachtoffers van armoede. Daar vindt hij een geestverwant in José Mujica, de president van Uruguay. Die twee hadden al eens een gesprek. Mujica is atheïst, maar dat stond wederzijds respect niet in de weg.

Mujica heeft op zijn beurt iets gemeen met Erdogan. Beide werden met 53 procent van de stemmen verkozen en hebben ervaring achter de tralies. Erdogan tien maanden, voor het citeren van een islamistisch gedicht. Mujica dertien jaar, omdat hij zich in de jaren zeventig en tachtig verzette tegen de militaire junta in Uruguay.

Verder zijn er alleen verschillen. Een vergelijking toont dat Erdogan en Mujica elkaars tegenpolen zijn.

Liefdadigheid
Mujica kwam onlangs in het nieuws omdat een maffe Arabier een miljoen dollar voor zijn auto bood. Heel bedrag voor een bijna dertig jaar oude Volkswagen, waarmee hij zijn driepotige hond Manuela vervoert. Het enige bijzondere van de kever is dat Mujica erin rijdt. Omdat Mujica bijzonder is.

Hij accepteerde het bod, maar dat miljoen gaat naar liefdadigheidsinstellingen. José Mujica ten voeten uit. 90 procent van zijn inkomen doneert hij aan goede doelen. Wat overblijft is een normaal maandsalaris in Uruguay. Zeer onwaarschijnlijk dat Erdogan het daar voor zou doen. Zeker, zijn AKP doet ook aan liefdadigheid, maar sinds de ondertussen vakkundig in de doofpot gekieperde corruptieaffaire hangt daar een penetrante geur aan.

Sociaal beleid
Mujica transformeerde van marxist tot pragmatist. Onder zijn bestuur kreeg Uruguay geen centraal geleide economie, maar wel een sociaal beleid waarin de wrange lessen van het neoliberalisme onder de militaire junta duidelijk herkenbaar zijn.

Terwijl de economische groei in Turkije het laatste decennium gebaseerd was op een snelle uitbreiding van binnenlandse consumptie, predikt Mujica tegen onverstandig consumeren.

De staat bepaalt de prijzen van primaire levensmiddelen in Uruguay. Milton Friedmans ideologische erfgenamen gruwelen daarvan, maar het voorkomt problemen zoals het afgelopen jaar in Turkije, waar hogere voedselprijzen vooral de lager gesitueerde groepen troffen.

Piketty
De sociale aanpak in Uruguay waar de gedeeltelijke prijscontrole deel van uitmaakt blijft niet zonder resultaat. Volgens de Wereldbank is rijkdom nergens in Zuid-Amerika gelijkmatiger verdeeld dan in dit land.

Alweer een verschil met Erdogans Turkije, waarover de economiemessias Thomas Piketty onlangs benadrukte dat het er droef is gesteld met de distributie van rijkdom. Dat Turkije meer miljardairs kent dan Japan, noemt Piketty angstaanjagend.

De economische groei in Uruguay staat met vier procent ongeveer gelijk aan die van Turkije, terwijl de prognose voor volgend jaar beter is. Uruguay bewijst zo dat een gelijkmatiger verdeling van rijkdom en economische vooruitgang elkaar niet hoeven te bijten.

Uiteraard laat Uruguay zich met zijn kleine inwonersaantal in economisch opzicht lastig vergelijken met het veel grotere Turkije. Een op sociaaleconomische gelijkheid gericht beleid kan echter overal worden ingezet.

Het is daar waar Mujica slaagt en Erdogan het laat afweten. Krampachtig behoud van werkgelegenheid en fooien die de armoede al jaren niet verminderen mogen dan (samen met een zwakke oppositie) genoeg zijn voor verkiezingsoverwinningen, maar het is te weinig om een beleid voor sociaal door te laten gaan.

Cannabiswet
Mujica baarde opzien met een liberale cannabiswet. In Uruguay produceert en verkoopt de staat marihuana. Voor een dollar per gram, met een maandelijks maximum van 40 gram. De staat houdt de blower wel in de gaten. Wie te veel rookt mag niet meer kopen.

In Turkije is dit ondenkbaar. Daar maakt het zero tolerance drugsbeleid, wiet zo schaars en onbetaalbaar dat jongeren grijpen naar de goedkope, maar levensgevaarlijke drug ‘bonzai’, dat al verschillende dodelijke slachtoffers eiste.

Boerderij
Geen paleis met 1000 kamers voor Mujica. Nadat hij in 2010 president was geworden gaf hij het presidentieel paleis in Montevideo een nieuwe bestemming, als onderkomen voor weeskinderen. Mujica verkoos de uiterst simpele boerderij van zijn vrouw als residentie.

Op de oprijlaan naar die boerderij staan twee wachten. Meer beveiliging is niet nodig, want Mujica is geliefd en Uruguay het veiligste land in Zuid-Amerika. En een vrij land. Mujica legaliseerde abortus (is legaal in Turkije, maar Erdogan zou het graag verbieden) en voerde het homohuwelijk in. Voorstellen over dat laatste in Turkije werden door de AKP-meerderheid weggestemd.

Op de wereldranglijst van Journalisten zonder grenzen over persvrijheid staat Uruguay op plaats 35. Net onder België, maar boven het Verenigd Koninkrijk. Turkije staat 154e, ergens tussen Rusland en Irak.

Corruptie? Zelfde verhaal. In Zuid-Amerika is nergens minder corruptie dan in Uruguay stelt Transparancy International. In 2013 plaatste deze organisatie Uruguay wereldwijd op de 19e plaats van de Corruption Perception Index. Turkije stond toen op de 53e plaats. Sinds het einde van 2013 zou die positie veranderd kunnen zijn…

Armste president
Bij staatsbezoeken zal Erdogan binnenkort gebruik maken van een aan zijn wensen aangepaste Airbus, met een prijskaartje van 185 miljoen dollar. Mujica vindt economy class genoeg luxe als hij vliegt.

Door die sobere leefstijl wordt hij ‘de armste president ter wereld’ genoemd. Zelfs spreekt hij dat tegen. ‘Arme mensen zijn zij die nooit genoeg hebben, zegt hij verwijzend naar de Romeinse filosoof Seneca.

Kortom, de rijkdom die Mujica in matigheid vindt, zoekt Erdogan in een gigantisch paleis. Hij noemt dat bouwwerk ‘noodzakelijk voor de reputatie van het land.’ De reputatie van Uruguay is onder Mujica gebaseerd op sociaal beleid. Een voorkeur voor een van beide laat ik over aan de smaak van de lezer.

Peter Edel/Istanbul

Van Peter Edel verscheen onlangs De diepte van de Bosporus, een politieke biografie van Turkije (Uitgeverij EPO, Antwerpen).

Volg Peter Edel op twitter.



Er zijn 11 reacties

  1. Kees
    Geplaatst op 14 november 2014 om 3:39 pm uur.

    Sprekend over persoonlijke kwaliteiten verbleken de Erdogans, de Putins, de Junckers en wat mij betreft ook de Willem-Alexanders van deze wereld in vergelijking met José Mujica tot miezerige, armzalige en ijdele mannetjes. Wie rechtstreeks kennis wil maken met Mujica verwijs ik naar https://www.youtube.com/watch?v=hteGnL-8SeU

  2. Maho
    Geplaatst op 15 november 2014 om 4:54 pm uur.

    Korte samenvatting van José Alberto Mujica:
    Mujica is een radicale bandiet die spijt heeft van zijn verleden. Door zich nu te gedragen als een armzalige schooier probeert hij zijn verleden op te schonen. De reden dat deze kinderloze oude makker (79) zijn poen weggeeft is dat hij er niet zoveel meer mee kan doen. Zijn positie heeft hij te danken aan al die drugsgebruikers die onder invloed waren tijdens de verkiezingen.

    • Fadime
      Geplaatst op 16 november 2014 om 12:43 am uur.

      Maho, gefeliciteerd met je nieuwe werkplek in AK-Akpaleis.

      • Stratenmaker
        Geplaatst op 19 november 2014 om 1:56 am uur.

        Fadime, jij als Capulcu en Staatsvijand mag nog niet eens voor het paleis langs lopen. Je bent in staat om een molotov cocktail naar binnen te gooien en het paleis af te breken, net zoals jullie 1,5 jaar geleden hebben gedaan met onze mooie steden.
        Dat vergeten we niet.

  3. Stratenmaker
    Geplaatst op 16 november 2014 om 1:32 am uur.

    Edel,
    .
    Is dit nu die beloofde uiteenzetting over het Paleis, waar je beloofde ‘binnenkort op terug te zullen komen’ in een van je reacties op mijn teksten enkele dagen gelden?
    Het valt me werkelijk zwaar tegen. Ik zit me al dagen sidderend en bevend voor te bereiden op doortimmerde repliek op wat er komen zou.
    En dan kom je met zo’n slap verhaal over dat het Paleis wel wat groot aftekent tegenover de kleine boerderij van 1 of andere schooier (Capulcu in het Turks) uit een onbeduidend mini-land in Zuid-Amerika dat bijtgrage voetballertjes voortbrengt?
    Je blijft uiteindelijk toch maar een Calvinistisch groen-links Hollandertje.
    .
    Tsja, hoe moet ik hier nu inhoudelijk op reageren?
    Ik concludeer eigenlijk slechts dat je in deze column meer je persoonlijke politieke voorkeur (socialistisch, tegen communistisch aan) uitspreekt, Turkije en haar leiders weer de grond in basht en Uruguay verheerlijkt.
    .
    Ik stel voor dat jij vertrekt naar Montevideo, terwijl wij ondertussen op de TV aanschouwen hoe onze Turkse leiders zich terecht trots opstellen tussen andere grote wereldleiders tijdens de traditionele groepsfoto.
    Heel wat vliegen in 1 klap:
    1: Wij zijn van dat ontevreden geklaag van jou af.
    2: Uruguay is een goede columnist rijker.
    3: Jij bent van ons af.
    4: Jij leeft de rest van je leven in je eigen Utopia, het genivileerde, half communistische, ‘iedereen-blij’-Uruguay.
    .
    Wie is voor?

    • Sam
      Geplaatst op 18 november 2014 om 8:41 pm uur.

      Ik denk dat Peter en ik jou gaan voorstellen om te vertrekken naar Turkije en jullie daar een Utopie van Erdogannetjes aanschouwen. Amsterdam kan mietjes zoals jij missen als kiespijn!

      • Maho
        Geplaatst op 18 november 2014 om 9:52 pm uur.

        Wat ben jij toch een Pluimstrijker zeg!

      • Stratenmaker
        Geplaatst op 19 november 2014 om 1:54 am uur.

        Inhoudelijke reactie graag of anders dismissed en gediskwalificeerd voor deze discussie.

        • Sam
          Geplaatst op 19 november 2014 om 12:15 pm uur.

          Sinds wanneer ben jij de sitebeheerder? Wel even je plaats weten heerschap! De baas spelen doe je maar thuis.

          • Stratenmaker
            Geplaatst op 19 november 2014 om 9:27 pm uur.

            Nog steeds geen inhoudelijke reactie hè?
            Die zijn natuurlijk op. Dus dan maar wauwelen over de baas spelen etc.
            Natuurlijk, dat is een gangbare reactie wanneer men in de discussie zelf het onderspit heeft gedolven, dan gaat men afleidende zaken aanhalen…

          • Sam
            Geplaatst op 20 november 2014 om 10:23 am uur.

            lachen 🙂 Wanneer heb jij echt eens inhoudelijk gereageerd op Peter zijn observaties. Neen jij omzeilt de essentie telkens weer.
            Ga je vrouw pesten O.H.
            Pseudo-sitebeheerder spelen mag je elders doen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Laatste Video: Erdogan veroordeelt bloed...
Het laatste nieuws van Lokum.nl