do 23 november 2017, 12:12 uur

De Turkse atoomdroom [COLUMN]

KernEnergie[Door Peter Edel/Istanbul] – Turkije kampt met een nijpend gebrek aan energiebronnen. Naarmate de economie groeit wordt dat een groter probleem, omdat meer aardolie en aardgas geïmporteerd moet worden. Dat werkt afhankelijkheid van andere landen in de hand en zet de handelsbalans onder druk. Kernenergie wordt zo aantrekkelijk. Daar denkt men in Turkije echter al langer over na.

Nucleair onderzoek
In 1954 onderhandelde de Turkse Republiek met de VS over een onderzoeksreactor en een jaar later tekenden beide landen een overeenkomst. De kort daarna opgerichte Turkse atoomenergie commissie (TAEC, later TAEK) kwam onder auspiciën van de premier te staan.

In 1956 werd begonnen met de aanleg van een wetenschappelijk centrum in Istanbuls stadsdeel Kücükcekmece, waar tot op de dag van vandaag nucleair onderzoek wordt gedaan. Vanaf 1959 bouwde het Amerikaanse American Machine and Foundry (AMF) hier een reactor voor experimentele doeleinden, die in 1962 voor het eerst kritisch werd.

Voornemens in 1970 en 1980 om kernenergiecentrales te bouwen bleven zonder resultaat, maar eind jaren tachtig en begin jaren negentig werden nieuwe pogingen ondernomen. Nadat verschillende buitenlandse ondernemingen een aanbieding hadden gedaan stelde de regering een beslissing echter tot acht maal toe uit. In 2000 zorgde een economische crisis er voor dat een streep door het project werd getrokken.

Nadat de Partij voor gerechtigheid en ontwikkeling (AKP) in 2002 aan de macht was gekomen werd de noodzaak tot kernenergie eens te meer onderkend in Ankara. Vijf jaar later namen parlement en president een wet aan over kernenergie, waarna twee locaties voor centrales werden aangewezen.

Akkuyu en Sinop
Voor een kerncentrale in Akkuyu, in de aan de Middellandse Zee gelegen provincie Mersin, werd in 2010 een overeenkomst getekend met Rusland. Een dochteronderneming van het Russische Rosatom zal daar een reactor bouwen die volgens de plannen in 2018 kritisch moet worden.

Daarnaast kwam premier Erdogan in 2013 met zijn collega Abe uit Japan overeen dat Mitsubishi Heavy Industries, in een joint venture met het Franse Areva, een kerncentrale zal neerzetten nabij de Zwarte Zeestad Sinop. Als er geen vertraging optreedt zullen vier reactors daar tussen 2023 en 2028 energie gaan leveren.

Er wordt gesproken over een derde kerncentrale, al staat de locatie daarvan nog niet vast. Genoemd zijn Tekirdag, Ankara en Igneada (aan de Zwarte Zee, op twaalf kilometer van de Bulgaarse grens).

Bezwaren
Het viel te verwachten dat de AKP-regering werd geconfronteerd met de bekende bezwaren tegen kernenergie. De laatste jaren hebben die al tot protesten geleid van organisaties als Greenpeace, alsmede van de bevolking nabij de aangewezen locaties.

Over het probleem van radioactief afval heerst vooralsnog onduidelijkheid. Het is onbekend of het afval van de reactor in Akkuyu in Turkije blijft, of naar Rusland gaat. Toch geen onbelangrijk punt.

Hoewel kernenergie aanmerkelijk minder schadelijk is voor het milieu dan conventionele energieopwekking bestaan daar wat betreft de Akkuyu-centrale toch zorgen over. Een verhoging van de zeewatertemperatuur door koelwaterlozing kan de in het gebied levende zeehonden en schildpadden bedreigen. In een – door Turkse media als ‘controversieel’ omschreven – milieurapportage die onlangs werd gepresenteerd werd dit tegengesproken. Met als argument dat de temperatuur van het zeewater slechts een halve graad zal stijgen.

Veiligheid
Dan is er uiteraard de veiligheid voor de mens, waarbij het om te beginnen een ironisch feit is dat de landen waarmee samengewerkt wordt de twee grootste ongelukken uit de kernenergie-geschiedenis hebben meegemaakt.

Een van de meest in het oog springende risico’s is dat Turkije regelmatig door aardbevingen wordt getroffen. De regering garandeert dat de centrale in Akkuyu een aardschok van 9,0 op de schaal van Richter kan weerstaan. Dat wil zeggen, de kracht van de aardbeving die in 2011 tot de ramp leidde met de centrale in het Japanse Fukushima.

Klinkt overtuigend, omdat aardschokken met een dergelijke magnitude zeldzaam zijn. Veiligheidsgaranties van de AKP-regering zijn echter niet boven iedere twijfel verheven. Zeker niet sinds de catastrofale ramp drie maanden geleden met de mijn in Soma. Die werd vorig jaar nog door een minister een ‘modelmijn’ omschreven, hoewel de veiligheidsvoorzieningen sterk tekortschoten.

BOT
De overeenkomsten over de bouw van de centrales zijn gebaseerd op het Build-Operate-Transfer (BOT) principe. Turkije zal per kilowattuur betalen aan de ondernemingen, die niet alleen de bouw, maar aanvankelijk ook de exploitatie beheren. Pas wanneer de Russen en Japanners hun investeringen en winst hebben terugverdiend, zullen de centrales volledig in Turkse handen komen.

De BOT-constructie leent zich goed voor infrastructurele investeringen in opkomende economieën, omdat de kosten naar de toekomst opgeschoven worden. Het nadeel is dat economische aspecten vaak meer bepalend zijn bij de keuze van een partner dan de technische. Dat kan consequenties voor de veiligheid hebben.

TEAK
Verder schort er het een en ander aan de regelgeving rond kernenergie in Turkije. Volgens het Internationaal atoomenergieagentschap (IAEA) is de veiligheid gediend bij een onafhankelijke nucleaire autoriteit, die in haar toezicht niet beperkt wordt door politieke en economische belangen. Het IAEA schrijft een dergelijke onafhankelijke instantie dan ook voor.

De Turkse nucleaire autoriteit TEAK is nadrukkelijk niet onafhankelijk, want die is zoals gesteld sinds haar oprichting aan de premier verbonden. Bovendien heeft TEAK daardoor te maken met economische aspecten. Een aanvullende wet zou hier verandering in kunnen brengen, maar of die er komt moet nog blijken gezien Erdogans aversie tegen onafhankelijke staatsinstanties. Zijn recente druk op de onafhankelijkheid van de rechtelijke macht, de hogere onderwijsraad (YÖK) en de centrale bank zegt genoeg.

Doemscenario
Een ander risico is dat Turkije aan een politiek zeer instabiel gebied grenst. De mogelijkheid van terroristische aanslagen op kerncentrales leidt over het algemeen al tot apocalyptische doemscenario’s, maar die worden door de ligging van Turkije een stuk realistischer.

Stel je voor dat een jihadistische terrorist zich tussen het personeel van een van de Turkse kerncentrales weet te wurmen. Niet geheel onvoorstelbaar, gezien de moeite die de AKP ermee heeft om te erkennen dat ook de meest vrome soennieten tot kwade opzet in staat kunnen zijn.

Kernenergie blijft hoe dan ook link. De Amerikaanse schrijver William S. Burroughs stelde jaren geleden al dat de ultieme waarborg voor veilige kernenergie een politiestaat is. Het laatstgenoemde begrip valt de laatste jaren sowieso nogal eens in verband met Turkije…

Kernwapens
Toen het Japanse parlement de nucleaire deal met Turkije besprak, werden daar zeker kritische kanttekeningen geplaatst. Er ontstonden bedenkingen over de Turkse wens om zelf uranium te verrijken en plutonium te produceren. Het non-proliferatiebeginsel, en daarmee de Japanse opstelling tegen kernwapens, kwamen daardoor in het geding, vonden een aantal parlementsleden. De oppositievoerende Restauratiepartij stemde dan ook tegen de overeenkomst met Turkije.

Een begrijpelijke reactie daar in Japan. Zeg verrijking van uranium en productie van plutonium en de gedachte aan kernwapens dringt zich op. Wanneer daar eenmaal faciliteiten voor zijn gebouwd is het fabriceren van een atoombom een koud kunstje. Die kennis haal je bij wijze van spreken van internet. Bovendien, Turkije zou al in de jaren negentig al Amerikaanse kernwapentechnologie in handen hebben gekregen. Die werd toen naar verluidt doorverhandeld aan Pakistan, maar in dat geval zullen zeker nog ergens kopietjes liggen.

De Japanse bedenkingen staan niet op zich. President Gül zinspeelde in 2011 op kernwapens voor Turkije en recente uitlatingen van AKP-ministers gaan eveneens in die richting. Buitenlandminister Davutoglu streeft naar een Midden-Oosten vrij van kernwapens. ‘Of’, voegde hij daar aan toen. Ja, wat ‘of ’?

Raketkoppen
Wetenschapminister Fikri Isik kondigde de bouw aan van een nieuwe fabriek voor de productie van raketkoppen. Maar die maakt Turkije nu al, dus wat wordt dat voor fabriek? En wat te denken over de Turkse plannen voor een raket met een bereik van 2500 kilometer? Of de bouw van een lanceerplatform om satellieten in omloop te brengen dat ook voor het afvuren van ‘andere dingen’ kan worden gebruikt.

Natuurlijk, Turkije heeft het non-proliferatieverdrag van een krabbel voorzien. Maar dat heeft Iran ook en dat maakt de westerse en Israëlische angsten er ten opzichte van dat land niet minder op. Staat dan weer tegenover dat Turkije een trouw NAVO-lid is en westers georiënteerd heet te zijn.

Hoewel? Het geflirt van Turkije met de Sjanghai Cooperation Organization (SCO), die met leden als China en Rusland als tegenhanger van de EU en de NAVO geldt, is niet echt een toonbeeld van westerse oriëntatie. Dat Turkije met Rusland in de nucleaire zee gaat ook al niet helemaal. Overigens stuurde energieminister Taner Yildiz 300 Turkse studenten naar Rusland om de kneepjes van het nucleaire vak te leren.

Laten we het er voorlopig maar op houden dat de AKP vooral de indruk wil wekken dat Turkije binnenkort in staat kan zijn om atoombommen te produceren, als het daar zin in heeft. Dat ze in Brussel, Washington én Jeruzalem lichtelijk nerveus gaan worden bij die gedachte valt niet uit te sluiten. Zeker in combinatie met een grillige premier (of binnenkort wellicht president) als Erdogan.

Peter Edel/Istanbul

Van Peter Edel verscheen onlangs De diepte van de Bosporus, een politieke biografie van Turkije (Uitgeverij EPO, Antwerpen).

Volg Peter Edel op twitter.



Er zijn 6 reacties

  1. Stratenmaker
    Geplaatst op 3 juli 2014 om 3:44 am uur.

    In een eerdere column beweerde u dat grote groepen in Turkije er de afgelopen jaren niet op vooruit zouden zijn gegaan.
    In deze column beklaagt u zich over de risico’s die zouden worden onderschat met betrekking tot de bouw van atoomcentrales.
    Dat is nu precies het probleem van voorgaande regeringen. Daar zaten te veel mensen in die steeds wel ergens tegen waren. Om uiteenlopende redenen. Meestal werden drogredenen opgevoerd om eigenbelang te camoufleren, ik zal niet in detail treden.
    Hoe dan ook, het resultaat was steeds dat er te weinig te laat gebeurde. En als er al iets gebeurde, dan diende dat vooral enkele kleine bevoorrechte groepen in de Turkse samenleving.
    De huidige regering zet zich in voor het héle Turkse volk, niet alleen voor bepaalde groepen.
    Dat betekent ondermeer, dat deze regering zich inzet om in de energie- en waterbehoefte van het héle volk te voorzien. En dan kun je niet met halfslachtige maatregelen komen zoals een dammetje hier en een verdwaalde windmolen daar.
    Heer Edel, u woont te kort in Turkije om uberhaupt te kunnen zien hoezeer de Turkse bevolking het afgelopen decennium vooruit is gegaan. En deze AKP regering zal er voor zorgen dat deze vooruitgang onomkeerbaar en onstuitbaar zal zijn middels dit soort projecten.
    Voordat u in ons mooie land arriveerde was het de meest normale zaak dat mensen in hun keuken een enorme voorraad water in jerrycans en tonnen onder het aanrecht hadden staan, omdat onaangekondigd het water dagenlang afgesloten werd uit gebrek. Ik weet dat mijn moeder midden in de nacht ineens in de keuken herrie stond te maken. ‘Het water was gekomen! Snel, alle lege bussen vullen, want morgenochtend kon het wel weer eens drooggevallen zijn’.
    Hetzelfde met electriciteit, dat om de haverklap uitviel. Hoeveel pc’s zijn er in de jaren 90 wel niet kapot gegaan door het plotseling wegvallen van de stroom? Hoeveel voedsel is wel niet bedorven in de ijskast?
    Beste vriend Edel,
    Voordat u weer een wijsneuzerige column schrijft over mogelijke gevaren van een energiesoort die all over the world wordt toegepast en pretendeert deskundige te zijn op dit gebied door te verwijzen naar allerlei historische feitjes, zou u zich beter eens meer kunnen verdiepen in hoe het leven voor de gewone man in Turkije was vóórdat de AKP-regering hun leven een divisie hoger tilde.
    Oudere mensen in Turkije zijn goed bekend met dit gezegde:
    ‘Su akarken testini dolduracaksin’
    De jongste generatie in Turkije begrijpt (gelukkig) niet waar dit gezegde vandaan komt, en Nederlanders al helemaal niet.
    Die kunnen zich niet voorstellen dat een kraan droog kan vallen.
    En maar volhouden dat de gewone Turk er niet op vooruit is gegaan.
    Kent u iemand die vandaag de dag nog een voorraad water (geen drinkwater) in de keuken heeft staan?

  2. Hollander
    Geplaatst op 6 juli 2014 om 12:18 pm uur.

    Dus met andere woorden,

    De natuurlijke bronnen om energie te produceren raken uitgeput en de toekomst ligt bij kernenergie aangezien zonne-wind energie niet voldoende energie opwekt.. Echter, Brussel, Jeruzalem & Washington raken nerveus bij de gedachte dat deze ontwikkeling zich kan uitbreiding tot kernwapens. De ontwikkeling van Turkije dat ze al een satelliet hebben verstuurd en mogelijk een platform ontwikkelen doet ze ook geen goed. De 300 studenten die naar Rusland zijn verstuurd zijn tevens een aanwijzing dat ze zich verdiepen in kern-technologie.

    De belangrijke vooruitgangen die Turkije de afgelopen jaren heeft geboekt ondanks demonstraties en buitenlands kritiek heeft de 3 musketiers gebracht op de volgende vraag: “wat gaan we doen met Erdogan”.

    Onze hoeder, de verenigde staten van Amerika en zijn 3 musketiers, Jeruzalem, Brussel & Londen die het beste wilt voor iedereen, kijk maar naar, Libië, Syrië, Irak, Egypte & De Palestijnse nederzettingen, bewaren de wereldvrede.

    Daarom is het ook van belang voor vrede en stabiliteit dat als een land kernwapens wilt ontwikkelen de verenigde staten & zijn 3 musketiers aan deze de oorlog verklaren.

    Net als Irak zal ook aan Iran, Turkije of Nederland sancties worden opgelegd als deze kernwapens wilt ontwikkelen door de internationale gemeenschap.

    Het is niet ieders recht om chemische en/of kernwapen te bezitten. Alleen hun die er verstandig mee omgaan mogen deze bezitten. Dan luidt de vraag, wat is verstandig? Verstandig is op het moment dat je aan de verkiezende kant bent verstandig te handelen met de vraag; wil je verliezen, zo nee, wat heb je er voor over?!

    • Stratenmaker
      Geplaatst op 7 juli 2014 om 12:56 am uur.

      Hollander,
      In uw betoog gaat u er vanuit dat Turkije kerncentrales bouwt met het achterliggende oogmerk om kernwapens te bouwen.
      Eerlijk gezegd ga ik er vanuit dat Turkije de centrales bouwt om in de energiebehoefte van de Turkse burgers en industrie te voorzien.
      Er zit zeker een kern van waarheid in dat de huidige kernmachten er beducht voor zijn om nieuwe kernmachten in de wereld toegevoegd te zien aan het korte rijtje van landen dat ze nu al heeft.
      Aan de andere kant, Turkije is een vredelievend land – al zijn er mensen die er belang bij hebben om Turkije als een agressieve natie te bestempelen – dat al bijna een eeuw zonder (noemenswaardige) oorlog leeft, ondanks de instabiele omgeving waar het is gesitueerd. Er is wat dat betreft helemaal geen reden om aan te nemen dat Turkije nu ineens met kernraketten de wereld gaat veroveren.
      Daarnaast is Turkije van oudsher een van de weinige bondgenoten van Israël in de regio, al kent die relatie ups en downs.
      Een ander algemeen bekend geheim is dat Turkije reeds Amerikaanse kernkoppen 50 tot 100 stuks) op haar grondgebied (Incirlik, Diyarbakir) heeft ter bescherming van heer grondgebied en dat van andere NAVO-bondgenoten, genoeglijk bekend bij de VS en heer 3 musketiers. In die zin is er ook niet echt behoefte om nu zelf het wiel opnieuw uit te gaan vinden.
      Dat er 300 studenten naar Rusland worden gestuurd is niet meer dan logisch. Een kerncentrale moet door gekwalificeerd personeel worden onderhouden om de veiligheid te kunnen garanderen.
      Al met al ben ik van mening dat de huidige projecten geen enkele bedreiging vormen voor de vrede in de regio of de wereld.
      Natuurlijk zijn er altijd mensen die overal tegen zijn en graag bomen knuffelen en die eerdergenoemde argumenten zullen tegenspreken, al was het maar om kernenergie an sich tegen te houden.
      Deze mensen voeren dan argumenten als Fukushima en Tsjernobil aan om te beplieten hoe gevaarlijk kernenergie wel niet is. Natuurlijk spreken deze voorbeelden tot de verbeelding, omdat het op bepaalde momenten in de geschiedenis tot grote aantallen slachtoffers leidt. Maar men vergeet dat de conventionele centrales sluipmoordenaars zijn die iedere dag slachtoffers eist en de levensverwachting van mensen verkort als gevolg van luchtvervuiling en bijbehorend broeikaseffect.
      Ieder land heeft recht om zijn eigen invulling te geven aan betaalbare energie. In Turkije is uranium voldoende voorradig om in de eigen behoefte te voorzien. Men kan Turkije niet dwingen om dure fossiele brandstoffen van zijn buren te blijven importeren.

      • Hollander
        Geplaatst op 8 juli 2014 om 1:37 am uur.

        Beste stratenmaker

        “In uw betoog gaat u er vanuit dat Turkije kerncentrales bouwt met het achterliggende oogmerk om kernwapens te bouwen.”

        Hoe kom je bij deze redenatie?

        Lees eens nogmaals..

        • Stratenmaker
          Geplaatst op 9 juli 2014 om 1:46 am uur.

          Ik adresseerde mijn reactie misschien niet helemaal correct.
          Ik begrijp dat dit niet uw eigen standpunt is, maar dat u het standpunt van de VS en haar 3 musketiers verwoordde.
          Het is dan ook niet zozeer dat ik u persoonlijk hoef te overtuigen, want blijkbaar deelt u mijn standpunt, het is meer om mensen te overtuigen die het standpunt van de bestaande kernmachten delen.

          • Hollander
            Geplaatst op 9 juli 2014 om 1:58 pm uur.

            De media is een kracht die een leugen van de waarheid maakt.

            Zolang deze kracht word beheert door hun die leven van cijfers die niet bestaan zullen hun die afwijken van dit systeem en/of geen deel willen uitmaken van dit systeem onderdeel worden van een leugen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Laatste Video: Erdogan veroordeelt bloed...
Het laatste nieuws van Lokum.nl